Qızıl kapitalın və varlılığın həcmini ölçmək üçün lap qədim dövrlərdən istifadə olunan metaldır. Bu əlvan metalla birgə başqa metallar da ayrl-ayrı dövrlərdə qiymətli metal kimi seçilsə də, qızıl öz etibarını bu günki günə qədər qoruyub saxlamaqdadır. Müəyyən etaplarda qızıl pul əvəzinə də istifadə olunurdu. XIX-XX əsrlərə təsadüf edən dünya iqtisadiyyatının inkişafı «qızıl standartı» nın yaranmasına təkan verdi. Təqribən ХХ əsrin 70-ci illərinə qədər qızıl dünya maliyyə sisteminin əsasını təşkil etmişdir.

Lakin müxtəlif valyutaların yaranması və dəyişkənlik qızılın rolunu dəyişdirdi və o hüquqi olaraq maliyyə valyuta dövriyyəsindən çıxdı. Nəticədə əlvan metallar birjası yarandı və qızıl bu birjanın ən dəyərli alətlərindən birinə çevrildi.

Hal-hazırda dünya qızıl bazarında strukturu şərti olaraq üç yerə bölmək olar – bütün mərhələlərdə tezavrasiya, sənaye-məişət istifadəsi, spekulyant müqavilələri. Bu halda təklif kimi yeni əldə olunmuş əlvan metallardan, şəxsi və hökümət ehtiyatlarından və ikinci istehsal qızıldan istifadə olunur. Bazara əsas təklifi yeni istehsal edilmiş qızılı çıxaran şırkətlər edir. Doğrudur onların bazarda iştirakı mütamadı deyil ki, bu da müxtəlif faktorlarda asılıdır. Bu faktrolar və qiymət enişi/bahalaşması barədə daha ətraflı danışacağıq.

Qızıl bazarları.
Beynəlxalq – bu birjalar Çyurix, Honkonq, London, Nyu-York, Dubay şəhərlərində yerləşir. Bu bazarlara tələb o qədər də irimiqyaslı deyil. İştirakçıları əsasən özünü təsdiqləmiş irimiqyaslı şirkət və banklardır. Beynəlxalq birjalarda əməliyyatların spekti müxtəlif olsa da, heç bir vergi və gömrük rüsumları tətbiq olunmur. Topdan satış bütün sutka ərzinə fəaliyyətdə olur ki, bu da müştərilərin rahatlılığına şərait yaradır.

Daxılı qızıl bazarları – bu tip birjalar əsasən ölkədaxili investorlara xidmət edir. Onlar sərbəst və idarəolunan olurlar. Sərbəst qızıl bazarlarına misal olaraq bir çox avropa şəhərlərinin birjalarını – Milan, Paris, Amsterdam, Frankfurt-na-Mayn və s. göstərmək olar. İdarəolunan birjalar isə əsasən inkişaf etməkdə olan ölkələrdə mövcuddur. Daxili birjalarda əməliyatlar əsasən daxili valyuta ilə və kiçik həcmdə aparılır.

Qara bazarlarına əsasən Asiya ölkələrini birjaları daxildir. Ölkədaxili qanunlarda olan məhdudiyyətlər qızılla ticarət əməliyyatlarını müəyyə çərçivəyə salır ki bu da onların bele adlandırılmasına səbəb olur. Qara birjalar qapalı bijalarla paralel fəaliyyət göstərir. Qapalı birjalar – bu tip birjalarda vergi rüsumlarının mövcudluğu səbəbindən giriş və çıxış mümkün deyil ki, bu da yalnız daxili dövriyyədə fəaliyyət göstərən radikal şirkətlərə sərfəlidir.

Qızıl bazarlarının iştirakçıları

Qızıl istehsalçıları

İlkin qızıl əsasən qızıl istehsal edən şirkətlərdən daxil olur. Əlbətdəki birja onların qızılla təmin etmə həcmindən asılı olur ki, bu da bu tip şirkətlərə marağı artırır.

Sənaye

Bu tip şirkətlərə sənaye və zərgərliklə məşğul olan kiçik və iri qızıltəmizləmə şirkətlərini göstərmək olar.

Birjalar

Bir çox ölkələrdə məhz əlvan metallarla ticarət etmək məqsədi ilə xüsusi qruplar yaradılmışdır.

İnvestorlar

Birjada ticarət aparan investorların qızılla ticarət etmək üçün öz maraqları var. Adətən beynalxalq birjalarda ticarət aparan investorlar qızılla CFD səhmləri arasında ticarət edirlər.

Bank sektoru

Qızılın birjdakı mövqeyinə mərkəzi bankların da təsiri mövcuddur. Ticarət əməliyyatlarının həcmi böyük olduğu üçün adətən birja qanunlarını da onlar təyin edirlər. Bu özünü ХХ əsrin 90-cı illərindən etibarən daha çox biruzə verir.

Diler və vasitəçilər

Birjanın professional dilerləri əsasən xüsusiləşmiş maliyyə şirkətləri və kommersiya banklarıdır. Birjada onların əsas rolu ilkin qızılın onların vasitəsilə birjaya tətbiq olunmasdır.

Fiziki metal bazarı

Fiziki qızılla ticarət əsasən London və Çyurix şəhərlərinəd aparılır. İlkin olaraq bu tip birja Londonda fəaliyyətə başlamışdır.

Ardı